Në zemër të Parisit, mes rrugëve të Lagjes Latine, një minare ngrihet prej një shekulli si dëshmi e një historie që shpesh mbetet në hije: historia e pranisë myslimane në Francë dhe kontributit të myslimanëve në historinë moderne të vendit.
Këtë korrik, Xhamia e Madhe e Parisit – Grande Mosquée de Paris – shënon 100-vjetorin e inaugurimit të saj, duke rikthyer në vëmendje jo vetëm një nga monumentet më të njohura islame të Evropës, por edhe një kapitull kompleks të marrëdhënies mes Francës dhe qytetarëve të saj myslimanë. Xhamia u inaugurua në korrik të vitit 1926 dhe u konceptua, ndër të tjera, si një formë njohjeje për sakrificën e ushtarëve myslimanë nga territoret koloniale franceze që luftuan në krah të Francës gjatë Luftës së Parë Botërore.
Një shekull më vonë, ajo mbetet aty. Jo më thjesht si një monument i një epoke të kaluar, por si një xhami aktive, qendër fetare e kulturore dhe një nga simbolet më të dukshme të Islamit në Evropë.
Një xhami e lindur nga kujtesa e luftës
Historia e ndërtimit të Xhamisë së Madhe të Parisit është e lidhur ngushtë me Luftën e Parë Botërore. Franca mobilizoi një numër të madh ushtarësh nga territoret e saj koloniale me popullsi myslimane, veçanërisht nga Afrika e Veriut dhe Afrika Perëndimore. Pas luftës, projekti i një institucioni mysliman monumental në Paris u paraqit edhe si një shenjë mirënjohjeje ndaj sakrificës së tyre.
Por historia është më komplekse se kaq.
Historianët kanë theksuar se ndërtimi i xhamisë pasqyronte njëkohësisht dëshirën e Francës për të njohur praninë dhe kontributin e myslimanëve, por edhe realitetin politik të një fuqie koloniale që kërkonte të administronte marrëdhëniet e saj me popullsitë myslimane të perandorisë. Kjo ambivalencë—mes njohjes, mirënjohjes dhe kontrollit institucional—është pjesë e historisë së vetë xhamisë.
Megjithatë, ndërtesa që lindi në atë kontekst historik e tejkaloi me kohën momentin politik të krijimit të saj.
Ajo u bë shtëpi lutjeje për breza të tërë myslimanësh.
Nga Afrika e Veriut në zemër të Parisit
Arkitektura e Xhamisë së Madhe të Parisit mbart qartë frymëzimin e traditës islame të Magrebit dhe Andaluzisë. Oborret, harqet, zbukurimet, kopshtet dhe minareja e saj e bëjnë atë një nga monumentet më të dallueshme fetare të kryeqytetit francez.
Por rëndësia e saj nuk është vetëm arkitekturore.
Për myslimanët që mbërritën në Francë nga Algjeria, Maroku, Tunizia, Senegali dhe vende të tjera, xhamia u bë gradualisht një pikë referimi shpirtërore dhe kulturore. Për shumë prej tyre, ajo përfaqësonte një copëz të një bote të njohur brenda metropolit evropian.
Sot, ndërsa Islami është feja e dytë më e madhe në Francë, Xhamia e Madhe e Parisit vazhdon të luajë rol në jetën fetare të myslimanëve dhe në diskutimet publike mbi vendin e Islamit në shoqërinë franceze.
Një shekull mes historisë dhe sfidave
Njëqindvjetori vjen në një moment të ndjeshëm.
Franca vazhdon të debatojë mbi identitetin kombëtar, laicitetin, emigracionin dhe vendin e Islamit në hapësirën publike. Në të njëjtën kohë, komunitetet myslimane shprehin shqetësim për rritjen e diskriminimit dhe retorikës antimuslimane.
Rektori aktual i Xhamisë së Madhe të Parisit, Chems-eddine Hafiz, e ka paraqitur xhaminë si një simbol të dialogut ndërfetar dhe të diversitetit francez, duke theksuar përgjegjësinë që myslimanët të shihen si pjesë e plotë e komunitetit kombëtar. Përvjetori, sipas kësaj qasjeje, nuk është thjesht një kthim pas në histori, por një moment për të pyetur se çfarë vendi do të ketë Islami në Francën e shekullit të ardhshëm.
Kjo pyetje është veçanërisht domethënëse sot.
Sepse një shekull pas inaugurimit të xhamisë, myslimanët francezë nuk janë më një komunitet i përkohshëm emigrantësh. Miliona prej tyre kanë lindur në Francë. Frëngjishtja është gjuha e tyre amtare. Franca është vendi i tyre.
Sfida, pra, nuk është më vetëm se si të “integrohet” Islami në Francë, por si të pranohet realiteti historik se Islami tashmë është pjesë e Francës.
Xhamia si urë, jo si mur
Një nga mesazhet që Xhamia e Madhe e Parisit kërkon të përcjellë në këtë përvjetor është ai i dialogut.
Një xhami, në kuptimin e saj më të plotë, nuk është vetëm hapësira ku falet namazi. Ajo mund të jetë vend dijeje, edukimi, mikpritjeje dhe njohjeje reciproke.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme në shoqëritë evropiane, ku shumë njerëz e njohin Islamin më shumë përmes titujve të lajmeve sesa përmes kontaktit të drejtpërdrejtë me myslimanët.
Në këtë kuptim, hapja e dyerve të xhamive, aktivitetet kulturore dhe dialogu me komunitetet e tjera fetare mund të bëjnë atë që debatet e ashpra politike shpesh dështojnë ta bëjnë: ta zëvendësojnë frikën me njohjen.
Historia e Xhamisë së Madhe të Parisit është vetë dëshmi e kësaj mundësie.
Një histori që duhet treguar edhe brezit të ri
Përvjetori i njëqindtë është gjithashtu një mundësi për t’i treguar brezit të ri mysliman në Evropë se historia e tij nuk fillon sot.
Myslimanët kanë qenë pjesë e historisë së Francës dhe Evropës moderne në mënyra të ndryshme: si ushtarë, punëtorë, dijetarë, tregtarë, artistë dhe qytetarë.
Xhamia e Madhe e Parisit është një monument fizik i kësaj historie.
Në vitin e njëqindvjetorit, institucioni ka nisur gjithashtu konkursin e tij të parë ndërkombëtar të Kur’anit, finalja e të cilit është planifikuar për në nëntor 2026, me synim promovimin e memorizimit, recitimit dhe transmetimit të vlerave kuranore. Kjo e lidh simbolikisht kujtesën e një shekulli historie me edukimin e brezit të ardhshëm.
Sepse institucionet jetojnë jo vetëm duke ruajtur të kaluarën, por duke përgatitur të ardhmen.
Një shekull më vonë
Njëqind vjet më parë, dyert e një xhamie monumentale u hapën në Paris.
Sot, një shekull më vonë, minareja e saj vazhdon të ngrihet mbi kryeqytetin francez.
Ajo ka parë ndryshimin e brezave, luftëra, migrime, debate mbi identitetin dhe transformimin e vetë shoqërisë franceze.
Por në thelb, funksioni i saj mbetet i njëjtë: një vend ku njeriu hyn për t’iu drejtuar Zotit.
Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron mesazhi më i fortë i këtij njëqindvjetori.
Xhamia e Madhe e Parisit nuk është vetëm një monument i Islamit në Francë. Ajo është një pjesë e historisë së Francës.
Një histori ku ka pasur edhe kolonializëm, edhe sakrificë; edhe tensione, edhe bashkëjetesë; edhe paragjykime, edhe përpjekje për dialog.
Një histori që ende vazhdon të shkruhet.
Dhe ndërsa Xhamia e Madhe e Parisit hyn në shekullin e saj të dytë, sfida mbetet që minareja e saj të vazhdojë të jetë jo një vijë ndarëse mes myslimanëve dhe shoqërisë franceze, por një urë që kujton se besimi, identiteti dhe qytetaria mund të jetojnë së bashku. / bota-islame.com
